คลังความรู้ :

อนุญาโตตุลาการ

           ในเรื่องความเป็นกลางของอนุญาโตตุลาการนั้น นอกจากจะต้องพิจารณาจาก การไม่มีส่วนได้เสียหรือผลประโยชน์ที่เกี่ยวข้องกับคู่พิพาทหรือบุคคลหนึ่งบุคคลใด ที่เกี่ยวข้องกับคู่พิพาทแล้ว ยังต้องพิจารณาจากความสัมพันธ์ระหว่างอนุญาโตตุลาการ กับคู่พิพาทหรือบุคคลหนึ่งบุคคลใดที่เกี่ยวข้องกับคู่พิพาท ว่ามีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกัน หรือไม่ด้วย ส่วนความเป็นอิสระของอนุญาโตตุลาการนั้น จะต้องพิจารณาจากการที่ อนุญาโตตุลาการต้องไม่อยู่ภายใต้การควบคุมหรืออยู่ภายใต้อิทธิพลของคู่พิพาทหรือ บุคคลหนึ่งบุคคลใดที่เกี่ยวข้องกับคู่พิพาท หรือต้องไม่พึ่งพาอาศัย หรือมีการติดต่อ สัมพันธ์กับคู่พิพาทหรือบุคคลหนึ่งบุคคลใดที่เกี่ยวข้องกับคู่พิพาทอยู่เป็นประจํา
           เมื่อปรากฏว่าพนักงานอัยการซึ่งเป็นอนุญาโตตุลาการที่ผู้คัดค้านแต่งตั้ง มิได้ มีส่วนได้เสียหรือผลประโยชน์ที่เกี่ยวข้องโดยเฉพาะทางการเงินกับผู้คัดค้านหรือบุคคลอื่น ที่เกี่ยวข้องกับผู้คัดค้าน ไม่ได้มีหน้าที่ในการดูแลรักษาผลประโยชน์ของผู้คัดค้าน และมิได้เป็นพนักงานอัยการผู้ดําเนินคดีในข้อพิพาทนี้แทนผู้คัดค้าน ประกอบกับ การเป็นอนุญาโตตุลาการมิได้มีผลต่อความเจริญก้าวหน้าทางราชการและการรักษาวินัย ของพนักงานอัยการ อีกทั้ง ค่าธรรมเนียม ค่าใช้จ่าย และค่าป่วยการของอนุญาโตตุลาการ ก็ไม่ได้ขึ้นอยู่กับผลของการทําคําชี้ขาดของอนุญาโตตุลาการแต่อย่างใด พนักงานอัยการ ซึ่งเป็นอนุญาโตตุลาการที่ผู้คัดค้านแต่งตั้ง จึงมิได้มีส่วนได้เสียหรือประโยชน์ที่เกี่ยวข้อง กับผู้คัดค้านหรือบุคคลอื่นที่เกี่ยวข้องกับผู้คัดค้านในข้อพิพาทนี้ นอกจากนี้ แม้พนักงานอัยการผู้ตรวจร่างสัญญาพิพาทจะเป็นกรรมการของผู้คัดค้านและเป็น ผู้รับมอบอํานาจดําเนินคดีแทนผู้คัดค้านซึ่งสังกัดอยู่ในสํานักงานอัยการสูงสุด เช่นเดียวกับพนักงานอัยการซึ่งเป็นอนุญาโตตุลาการที่ผู้คัดค้านแต่งตั้งขึ้นก็ตาม แต่เมื่อไม่ปรากฏว่าพนักงานอัยการข้างต้นมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดหรือต้องปฏิบัติงานในสถานที่ทํางานปะปนกัน อันจะนําไปสู่การแนะนําหรือการนําข้อมูลเกี่ยวกับข้อพิพาทซึ่งอาจจะ มีผลต่อการวินิจฉัยชี้ขาดข้อพิพาทนี้ได้ เหตุอันควรสงสัยถึงความเป็นกลางกรณีนี้ จึงไม่มีน้ำหนักเพียงพอที่จะรับฟังได้
            สําหรับการพิจารณาความเป็นอิสระจากผู้คัดค้านนั้นเมื่อปรากฏว่าพนักงานอัยการ ซึ่งเป็นอนุญาโตตุลาการที่ผู้คัดค้านแต่งตั้ง มิได้อยู่ภายใต้การบังคับบัญชาของผู้คัดค้าน กระทรวงการคลัง หรือบุคคลที่เกี่ยวข้องกับผู้คัดค้าน อีกทั้ง เงินเดือน เงินประจําตําแหน่ง สิทธิประโยชน์ และความเจริญก้าวหน้าทางหน้าที่การงานและการดําเนินการทางวินัย ของพนักงานอัยการ ต้องเป็นไปตามที่กฎหมายกําหนด ไม่ได้เกี่ยวข้องกับการเป็น อนุญาโตตุลาการในข้อพิพาท ประกอบกับไม่ปรากฏพฤติการณ์ว่าพนักงานอัยการ จะติดต่อสัมพันธ์หรือต้องพึ่งพาอาศัยกับผู้คัดค้าน กระทรวงการคลังหรือบุคคลที่เกี่ยวข้อง กับผู้คัดค้าน การเป็นอนุญาโตตุลาการของพนักงานอัยการในข้อพิพาทนี้จึงถือว่า เป็นอิสระจากผู้คัดค้านแล้ว (คำสั่งศาลปกครองสูงสุดที่ ค.9/2554)

           หากปรากฏว่าในขณะที่มีการแต่งตั้งอนุญาโตตุลาการของผู้คัดค้าน อนุญาโตตุลาการที่ได้รับการแต่งตั้งดํารงตําแหน่งอธิบดีอัยการฝ่ายคดีปกครองซึ่งมีอํานาจหน้าที่ที่เกี่ยวข้องกับการดําเนินคดีชั้นอนุญาโตตุลาการ อีกทั้งยังปฏิบัติงานในสํานักงานคดีปกครองเช่นเดียวกับพนักงานอัยการผู้รับมอบอํานาจจากผู้ถูกคัดค้าน จึงต้องมีการปฏิบัติงานร่วมกันหรือเกี่ยวข้องกันหรือต้องปฏิบัติงานในสถานที่ทํางานปะปนกัน อันอาจจะนําไปสู่การแนะนําหรือนําข้อมูลเกี่ยวกับข้อพิพาทต่อกัน ซึ่งอาจจะมีผลต่อการวินิจฉัยชี้ขาดข้อพิพาท กรณีจึงมีน้ำหนักเพียงพอที่จะเป็นเหตุอันควรสงสัยถึงความเป็นกลางและ ความเป็นอิสระของอนุญาโตตุลาการที่ผู้คัดค้านแต่งตั้งขึ้น การแต่งตั้งอนุญาโตตุลาการในคดีนี้จึงเป็นการขัดต่อมาตรา ๑๙ วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. ๒๕๔๕ (คำสั่งศาลปกครองสูงสุดที่ ค.4/2554)
หมายเหตุ ต่อมา คำสั่งศาลปกครองสูงสุดที่ ค.4/2557 ได้กลับแนวคำวินิจฉัยเดิม โดยกรณีไม่ปรากฏเหตุเฉพาะตัวของพนักงานอัยการผู้ถูกคัดค้านที่อาจกระทบถึงความเป็นกลางและความเป็นอิสระในการทำหน้าที่อนุญาโตตุลาการ การเป็นอนุญาโตตุลาการของพนักงานอัยการจึงไม่มีเหตุอันควรสงสัยถึงความเป็นกลางและความเป็นอิสระแต่อย่างใด

            เมื่อพิจารณาตามพระราชกฤษฎีกาแบ่งส่วนราชการสํานักงานอัยการสูงสุด พ.ศ. ๒๕๔๐ ซึ่งกําหนดให้องค์กรอัยการมีภารกิจหน้าที่ที่หลากหลาย มิใช่แต่การรักษา ผลประโยชน์ของรัฐเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับบทบาทของพนักงานอัยการ ในแต่ละด้านด้วย ประกอบกับการรักษาผลประโยชน์ของรัฐย่อมหมายถึงการรักษา ผลประโยชน์ที่รัฐพึงมีโดยชอบด้วยกฎหมาย มิใช่การเอาเปรียบหรือเอาประโยชน์ที่เอกชน พึงมีโดยชอบด้วยกฎหมายมาเป็นของรัฐแต่อย่างใด ดังนั้น พนักงานอัยการที่เป็น อนุญาโตตุลาการจึงมีหน้าที่ในการปกป้องผลประโยชน์ของรัฐ ขณะเดียวกันก็ต้อง คุ้มครองสิทธิของเอกชนด้วยเช่นเดียวกัน โดยในการพิจารณาถึงเหตุอันควรสงสัย ถึงความเป็นกลางและความเป็นอิสระของพนักงานอัยการที่เป็นอนุญาโตตุลาการ จะต้องพิจารณาถึงข้อเท็จจริงและเหตุผลเฉพาะตัวเป็นรายกรณีไป เมื่อไม่ปรากฏ ข้อเท็จจริงว่าพนักงานอัยการซึ่งถูกร้องคัดค้านเคยได้รับมอบอํานาจให้ว่าต่างแก้ต่าง ทางคดีแทนผู้คัดค้าน หรือเป็นผู้ตรวจหรือมีส่วนเกี่ยวข้องกับการตรวจร่างสัญญา ที่พิพาท หรือให้คําปรึกษาเกี่ยวกับสัญญาที่พิพาทกันในชั้นอนุญาโตตุลาการมาก่อน และมิได้เป็นผู้รับมอบอํานาจในการต่อสู้คดีกับผู้ร้อง หรือเป็นหรือเคยเป็นกรรมการ ของผู้คัดค้านมาก่อน ประกอบกับไม่เคยเป็นลูกจ้างของคู่พิพาทฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง หรือเคยเป็นที่ปรึกษา ผู้รับมอบอํานาจ ทนายความ หรือผู้รับจ้างแก่คู่พิพาท เห็นได้ว่า กรณีไม่ปรากฏเหตุเฉพาะตัวของพนักงานอัยการผู้ถูกคัดค้านที่อาจกระทบถึง ความเป็นกลางและความเป็นอิสระในการทําหน้าที่อนุญาโตตุลาการ การเป็น อนุญาโตตุลาการของพนักงานอัยการจึงไม่มีเหตุอันควรสงสัยถึงความเป็นกลาง และความเป็นอิสระแต่อย่างใด (คําสั่งศาลปกครองสูงสุดที่ ค.๔/๒๕๕๗)
              โดยที่พระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. ๒๕๔๕ มิได้บัญญัตินิยามหรือ ลักษณะของความเป็นกลางและเป็นอิสระของอนุญาโตตุลาการไว้เป็นการเฉพาะ การพิจารณาลักษณะความเป็นกลางและเป็นอิสระของอนุญาโตตุลาการจึงต้องพิจารณาตามเจตนารมณ์ของกฎหมาย รวมถึงเหตุอันควรสงสัยถึงความเป็นกลางหรือความเป็นอิสระตามที่ผู้ร้องกล่าวอ้างประกอบด้วยบนพื้นฐานความเชื่อมั่นและการยอมรับของคู่พิพาท ซึ่งจะพิจารณาจากข้อเท็จจริงอันเป็นเหตุควรสงสัยของแต่ละรายกรณีไป โดยผู้ร้อง จะต้องแสดงพฤติการณ์ให้เห็นอย่างเพียงพอถึงข้อเท็จจริงที่สนับสนุนในเรื่อง ความสงสัยนั้น อีกทั้ง ต้องพิจารณาจากการมีส่วนได้เสียหรือผลประโยชน์ที่เกี่ยวข้องกับ คู่พิพาทหรือบุคคลที่เกี่ยวข้อง โดยต้องไม่อยู่ภายใต้การควบคุมหรือภายใต้อิทธิพล ของคู่พิพาท
ส่วนประเด็นว่าไม่มีบทกฎหมายให้อํานาจพนักงานอัยการเป็นอนุญาโตตุลาการนั้น ข้อ ๔ ของประกาศสถาบันอนุญาโตตุลาการ เรื่อง คุณสมบัติของผู้ที่จะขึ้นทะเบียนอนุญาโตตุลาการ ของสถาบันอนุญาโตตุลาการ สํานักระงับข้อพิพาท สํานักงานศาลยุติธรรม กําหนดว่า นอกจาก การยื่นคําขอจดทะเบียนเป็นอนุญาโตตุลาการตามข้อ ๕ แล้ว สถาบันอาจสรรหาบุคคลซึ่งเป็น ผู้ทรงคุณวุฒิเพื่อขึ้นทะเบียนเป็นอนุญาโตตุลาการตามประกาศนี้ได้ โดยบุคคลดังกล่าวจะต้อง มีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามดังต่อไปนี้ประกอบด้วย (ข) รับราชการหรือเคยรับราชการ ไม่น้อยกว่า ๕ ปี ในตําแหน่งอัยการจังหวัดหรือเทียบเท่า เมื่อประกาศฉบับดังกล่าวกําหนดให้ พนักงานอัยการสามารถเป็นอนุญาโตตุลาการได้ ประกอบกับพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. ๒๕๕๔ ก็มิได้กําหนดห้ามพนักงานอัยการเป็นอนุญาโตตุลาการ เมื่อไม่มีบทบัญญัติของกฎหมายฉบับใดห้ามมิให้พนักงานอัยการเป็นอนุญาโตตุลาการ อีกทั้งตามพระราชบัญญัติ ระเบียบข้าราชการฝ่ายอัยการ พ.ศ. ๒๕๒๑ และประมวลจริยธรรมข้าราชการฝ่ายอัยการ และบุคลากรของสํานักงานอัยการสูงสุด ก็มิได้กําหนดว่าการปฏิบัติหน้าที่อนุญาโตตุลาการ เป็นการละทิ้งหน้าที่ราชการหรือไม่อุทิศตนให้กับทางราชการ การที่พนักงานอัยการทําหน้าที่ อนุญาโตตุลาการจึงไม่ขัดต่อมาตรา ๒๕๕ วรรคหก” ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐
               เมื่อเหตุอันควรสงสัยของผู้ร้องยังไม่มีน้ําหนักพอให้รับฟังได้ว่า ผู้คัดค้านที่ ๔ และ ผู้คัดค้านที่ ๔ ขาดความเป็นกลางและเป็นอิสระในการทําหน้าที่อนุญาโตตุลาการ จึงมีคําสั่ง ยกคําร้องคัดค้านอนุญาโตตุลาการของผู้ร้อง (คําสั่งศาลปกครองสูงสุดที่ ค.๕/๒๕๕๗ และ ที่ ค.๖/๒๕๕๗ วินิจฉัยแนวทางเดียวกัน)
               

           ศาลปกครองย่อมสามารถเพิกถอนคําชี้ขาดของอนุญาโตตุลาการที่ชี้ขาดว่า คู่สัญญาปฏิบัติผิดข้อสัญญาอันเป็นข้อสัญญาซึ่งเกิดจากการแก้ไขเพิ่มเติมโดยไม่เป็นไปตาม ขั้นตอนที่กําหนดไว้ในมาตรา ๒๑ แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการให้เอกชนเข้าร่วมงาน หรือดําเนินการในกิจการของรัฐ พ.ศ. ๒๕๓๕ รวมทั้ง เพิกถอนคําชี้ขาดที่มีผลเป็นการ แก้ไขสาระสําคัญของสัญญาในส่วนที่เกี่ยวกับการจัดทําบริการสาธารณะ ซึ่งเป็นเรื่องที่อยู่ ในขอบเขตอํานาจและความรับผิดชอบของรัฐ มิใช่อยู่ในอํานาจของอนุญาโตตุลาการได้ โดยถือว่าเป็นกรณีที่ปรากฏต่อศาลว่าการยอมรับหรือการบังคับตามคําชี้ขาดของอนุญาโตตุลาการดังกล่าวจะเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดี ของประชาชนตามมาตรา ๔๐ วรรคสาม (๒) (ข) แห่งพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. ๒๕๔๕ (คำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ.349/2549)
          การวินิจฉัยชี้ขาดข้อพิพาทที่เกิดจากสัญญาทางปกครอง คณะอนุญาโตตุลาการ จะต้องคํานึงถึงหลักการจัดทําบริการสาธารณะของฝ่ายปกครอง กล่าวคือ การคุ้มครอง ประโยชน์ของมหาชนหรือประโยชน์ส่วนรวมย่อมอยู่เหนือกว่าประโยชน์ของปัจเจกบุคคล เสมอ แต่หากการปฏิบัติตามสัญญาทางปกครองก่อให้เกิดความเสียหายแก่คู่สัญญา เอกชน คู่สัญญาฝ่ายเอกชนก็มีสิทธิเรียกร้องให้ฝ่ายปกครองชดใช้เยียวยาความเสียหาย ที่เกิดขึ้นได้ ดังนั้น การที่คู่สัญญาฝ่ายเอกชนยกเอาเหตุที่ฝ่ายปกครองผิดนัดไม่จ่าย เงินค่าจ้างตามสัญญามาบอกเลิกสัญญา โดยทําให้การจัดทําบริการสาธารณะของ ฝ่ายปกครองต้องหยุดชะงักจึงไม่อาจกระทําได้ การที่คณะอนุญาโตตุลาการวินิจฉัยว่า กรณีที่ฝ่ายปกครองไม่จ่ายเงินค่าจ้างให้แก่เอกชนคู่สัญญาในกําหนดเวลา ถือว่าเป็นฝ่าย ผิดนัดและผิดสัญญา เอกชนคู่สัญญาจึงมีสิทธิบอกเลิกสัญญา และการที่เอกชนคู่สัญญา บอกเลิกสัญญากับฝ่ายปกครองเป็นการบอกเลิกสัญญาโดยชอบด้วยกฎหมาย จึงเป็น คําชี้ขาดที่ฝ่าฝืนต่อมาตรา ๓๔ วรรคสี่ แห่งพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. ๒๕๕๕ ซึ่งถือว่าคําวินิจฉัยชี้ขาดดังกล่าวไม่อยู่ในขอบเขตของสัญญาอนุญาโตตุลาการ และการ ยอมรับหรือบังคับตามคําชี้ขาดนั้นจะเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรม อันดีของประชาชนตามมาตรา ๔๐ วรรคสาม (๑) (ง) และ (๒) (ข) แห่งพระราชบัญญัติ เดียวกัน จึงมีเหตุสมควรที่ศาลปกครองจะพิพากษาให้เพิกถอนคําชี้ขาดของคณะ อนุญาโตตุลาการดังกล่าว (คําพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ.๖๗๖/๒๕๕๔) 
          กฎหมายว่าด้วยอนุญาโตตุลาการให้สิทธิ์คู่พิพาทกําหนดกระบวนพิจารณา ของอนุญาโตตุลาการเป็นการเฉพาะได้ แต่หากคู่พิพาทไม่ได้ตกลงกันไว้หรือไม่สามารถ หาข้อสรุปร่วมกันได้ ก็ให้ดําเนินการตามวิธีการที่กฎหมายกําหนด ดังนั้น ในกรณีที่ คู่พิพาทกําหนดให้กระบวนพิจารณาของอนุญาโตตุลาการให้ถือตามข้อบังคับของสถาบัน อนุญาโตตุลาการ จึงเป็นการที่คู่พิพาทได้ตกลงเรื่องการดําเนินกระบวนพิจารณาของ อนุญาโตตุลาการไว้เป็นอย่างอื่น และเมื่อข้อบังคับดังกล่าวกําหนดให้คณะอนุญาโตตุลาการ มีอํานาจใช้ดุลพินิจดําเนินกระบวนพิจารณาใด ๆ ได้ตามที่เห็นสมควร               ตามหลัก แห่งความยุติธรรม อันสอดคล้องกับบทบัญญัติแห่งกฎหมายว่าด้วยอนุญาโตตุลาการ จึงเป็นการดําเนินกระบวนพิจารณาโดยชอบด้วยกฎหมายแล้ว (คําพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ.๒๗๖/๒๕๕๖)
         การนําคดีขึ้นสู่ศาลเพื่อขอเพิกถอนคําชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการ เป็นสิทธิตามมาตรา ๔๐ แห่งพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. ๒๕๕๕ โดยศาลมีอํานาจ เพิกถอนคําชี้ขาดได้ในกรณีที่มีเหตุตามที่กฎหมายบัญญัติ ซึ่งรวมถึงกรณีที่การยอมรับ หรือการบังคับตามคําชี้ขาดนั้นจะเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดี ของประชาชนด้วย การมีข้อตกลงว่าจะไม่นําคดีขึ้นสู่ศาลมีผลเป็นการตัดอํานาจรัฐ ที่จะเพิกถอนคําชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการตามบทบัญญัติแห่งพระราชบัญญัติ ดังกล่าว เมื่อสัญญาพิพาทในคดีนี้เป็นสัญญาให้จัดทําบริการสาธารณะด้านขนส่งสินค้า ข้อตกลงข้างต้นย่อมมีผลกระทบต่อประโยชน์สาธารณะ จึงเป็นข้อสัญญาที่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน ซึ่งเป็นโมฆะ
         สําหรับการพิจารณาค่าเสียหายนั้น เมื่อสัญญาไม่ได้กําหนดให้ผู้ร้องซึ่งเป็น ผู้ว่าจ้างมีหน้าที่ต้องชําระค่าเสียหายให้แก่ผู้คัดค้านซึ่งเป็นผู้รับจ้าง และคู่สัญญามิได้ กําหนดให้คณะอนุญาโตตุลาการชี้ขาดข้อพิพาทตามกฎหมายใด รวมทั้งไม่ได้กําหนดไว้ โดยชัดแจ้งว่าให้คณะอนุญาโตตุลาการชี้ขาดข้อพิพาทโดยใช้หลักแห่งความสุจริต และเป็นธรรม คณะอนุญาโตตุลาการจึงต้องชี้ขาดข้อพิพาทไปตามกฎหมายไทย ทั้งนี้ ตามมาตรา ๓๔ แห่งพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการฯ ซึ่งกฎหมายไทย ที่คณะอนุญาโตตุลาการต้องใช้ในการชี้ขาดข้อพิพาทดังกล่าว คือ ประมวลกฎหมายแพ่ง และพาณิชย์ ดังนั้น เมื่อคณะอนุญาโตตุลาการเห็นว่าผู้ร้องมิได้ชําระค่าจ้างให้แก่ ผู้คัดค้าน ผู้คัดค้านซึ่งเป็นเจ้าหนี้จึงมีสิทธิเรียกค่าสินไหมทดแทนเพื่อความเสียหาย ดังกล่าวได้ โดยมีสิทธิเรียกค่าสินไหมทดแทนเพื่อความเสียหายเช่นที่ตามปกติย่อมเกิดขึ้นแต่การไม่ชําระหนี้ รวมทั้งมีสิทธิเรียกค่าสินไหมทดแทนเพื่อความเสียหาย อันเกิดแก่พฤติการณ์พิเศษ หากผู้ร้องได้คาดเห็นหรือควรจะได้คาดเห็นพฤติการณ์ เช่นนั้นล่วงหน้าก่อนแล้ว อย่างไรก็ตาม หากความเสียหายดังกล่าวไม่ใช่เบี้ยปรับตามที่ กําหนดไว้ในสัญญา ผู้คัดค้านซึ่งเป็นฝ่ายเรียกร้องค่าทดแทนย่อมมีหน้าที่ต้องพิสูจน์ ให้เห็นถึงค่าเสียหายดังกล่าวด้วย โดยคณะอนุญาโตตุลาการมีหน้าที่ต้องวินิจฉัยชี้ขาด โดยมีพยานหลักฐานสนับสนุน ไม่อาจใช้ดุลพินิจโดยปราศจากพยานหลักฐานรับรองได้ ทั้งนี้ ตามมาตรา ๒๙ แห่งพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการฯ
           สําหรับการพิจารณาเพิกถอนคําชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการทั้งหมด หรือบางส่วนนั้น ศาลจําเป็นต้องใช้อํานาจตามบทบัญญัติของกฎหมายเพื่อพิจารณา ให้ข้อพิพาทที่เกิดขึ้นในทุกประเด็นมีข้อยุติ และหากเป็นข้อพิพาทตามสัญญาทางปกครอง ก็ต้องคํานึงถึงประโยชน์สาธารณะประกอบด้วย ดังนั้น ในกรณีที่คําชี้ขาดของ คณะอนุญาโตตุลาการเป็นการคํานวณค่าปรับซึ่งสามารถแยกคํานวณได้เป็นรายวัน จึงเป็นคําชี้ขาดที่สามารถแยกส่วนที่ไม่อยู่ในขอบเขตของสัญญาอนุญาโตตุลาการ ออกจากส่วนที่อยู่ในขอบเขตของสัญญาได้ ศาลย่อมสามารถเพิกถอนคําชี้ขาดเฉพาะส่วนที่ วินิจฉัยเกินขอบเขตแห่งสัญญาอนุญาโตตุลาการได้ตามมาตรา ๔๐ วรรคสาม (๑) (3) แห่งพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการฯ ส่วนคําชี้ขาดให้ชําระค่าเสียหายเป็นค่าแรงงานนั้น เมื่อสัญญามิได้มีข้อกําหนดให้ผู้ร้องมีหน้าที่ต้องชําระค่าเสียหายให้แก่ผู้คัดค้าน การกําหนดค่าเสียหายในส่วนนี้จึงเป็นการฝ่าฝืนบทบัญญัติแห่งกฎหมาย และเมื่อคําชี้ขาด ดังกล่าวสามารถแยกจากคําชี้ขาดในส่วนอื่นได้ ศาลจึงสามารถเพิกถอนคําชี้ขาดเฉพาะส่วนนี้ได้เช่นเดียวกัน (คําพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ.๒๕-๒๖/๒๕๕๙) 
          เมื่อข้อพิพาทในคดีนี้เกิดจากการที่ผู้คัดค้านซึ่งเป็นผู้รับจ้างตามสัญญาจ้าง ก่อสร้างถนนคอนกรีตไม่ชดใช้ค่าเสียหายจากการที่ผู้ร้องซึ่งเป็นหน่วยงานทางปกครอง ผู้ว่าจ้างต้องจ้างผู้รับจ้างรายใหม่เข้าทํางานเพื่อแก้ไขความชํารุดบกพร่องของถนน ตามสัญญาโดยการรื้อถนนเส้นเดิมและก่อสร้างถนนขึ้นใหม่ ซึ่งคณะอนุญาโตตุลาการ กําหนดประเด็นว่า ผู้คัดค้านต้องรับผิดชอบต่อความชํารุดบกพร่องของงานตามสัญญา หรือไม่ แต่คําวินิจฉัยชี้ขาดกลับวินิจฉัยแต่เพียงว่า ความชํารุดบกพร่องดังกล่าวเกิดจาก งานที่ไม่ถูกต้องตามมาตรฐานแห่งหลักวิชาการและการทํางานที่ไม่เรียบร้อย ผู้คัดค้าน จึงไม่อาจปฏิเสธความรับผิดในความชํารุดบกพร่องของงานจ้างดังกล่าวได้ โดยไม่ได้ วินิจฉัยว่าผู้คัดค้านต้องรับผิดในความชํารุดบกพร่องของงานจ้างเป็นจํานวนเท่าใด หรือความชํารุดบกพร่องของถนนที่เกิดการหลุดร่อนของเม็ดทรายทําให้เกิดเม็ดทราย และฝุ่นถนน สามารถแก้ไขซ่อมแซมโดยวิธีการอื่นซึ่งไม่ต้องซื้อและสร้างใหม่ได้หรือไม่ จึงเป็นกรณีที่คณะอนุญาโตตุลาการมีคําวินิจฉัยชี้ขาดไม่ครบถ้วนตามข้อโต้แย้งในสัญญา และตามคําเสนอข้อพิพาทของผู้ร้อง อันถือเป็นคําวินิจฉัยชี้ขาดข้อพิพาทซึ่งไม่อยู่ในขอบเขตของสัญญาอนุญาโตตุลาการหรือเกินขอบเขตแห่งข้อตกลงในการเสนอข้อพิพาท ต่อคณะอนุญาโตตุลาการตามมาตรา ๔๐ วรรคสาม (๑) (ง) แห่งพระราชบัญญัติ อนุญาโตตุลาการ พ.ศ. ๒๕๕๕ สมควรที่ศาลจะเพิกถอนคําชี้ขาดดังกล่าวเพื่อให้ได้รับ การพิจารณาข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานอีกครั้งหนึ่ง (คําพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ.๑๓๕/๒๕๕๙)
         เมื่อตามสัญญาร่วมการงานและร่วมลงทุนขยายบริการโทรศัพท์ระหว่าง บริษัท ทีโอที จํากัด (มหาชน) (ผู้ร้อง) กับบริษัท ทรู คอร์ปอเรชั่น จํากัด (มหาชน) (ผู้คัดค้าน) กําหนดให้อนุญาโตตุลาการวินิจฉัยข้อพิพาทตามกฎหมายไทย อนุญาโตตุลาการจึงต้องพิจารณาข้อพิพาทที่เกิดขึ้นตามกฎหมายไทยที่เกี่ยวข้องกับกิจการโทรคมนาคมซึ่งใช้บังคับอยู่ในขณะนั้น
         โดยที่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐ มีเจตนารมณ์ให้คลื่นความถี่ที่ใช้ในการส่งวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และโทรคมนาคม เป็นทรัพยากรสื่อสารที่ใช้เพื่อประโยชน์สาธารณะ ไม่ใช่ของบุคคลใดบุคคลหนึ่งหรือองค์กรใดองค์กรหนึ่ง และการจัดสรรคลื่นความถี่ดังกล่าวต้องคํานึงถึงประโยชน์สูงสุดของประชาชนรวมทั้งการแข่งขันโดยเสรีอย่างเป็นธรรม ประกอบกับพระราชบัญญัติ การประกอบกิจการโทรคมนาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ มีบทบัญญัติให้การเรียกเก็บค่าตอบแทน การใช้หรือเชื่อมต่อโครงข่ายโทรคมนาคมต้องเป็นไปอย่างสมเหตุสมผลและเป็นธรรม ต่อผู้รับใบอนุญาตที่มีโครงข่ายโทรคมนาคมกับผู้ขอใช้หรือเชื่อมต่อโครงข่ายโทรคมนาคม และต้องมีความเท่าเทียมกันในระหว่างผู้ขอใช้หรือผู้ขอเชื่อมต่อโครงข่ายโทรคมนาคม ทุกราย โดยคณะกรรมการกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กทช.) เป็นผู้มีอํานาจกําหนด โครงสร้างอัตราค่าธรรมเนียมและค่าบริการโทรคมนาคม รวมทั้งอัตราค่าเชื่อมต่อ โครงข่ายโทรคมนาคม ทั้งนี้ ตามบทบัญญัติแห่งพระราชบัญญัติองค์กรจัดสรรคลื่นความถี่ และกํากับกิจการวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม พ.ศ. ๒๕๔๓ ดังนั้น การที่คณะอนุญาโตตุลาการมีคําชี้ขาดให้ผู้ร้องชําระค่าตอบแทนจากการนําบริการพิเศษมาใช้ผ่านโครงข่ายโทรคมนาคมของผู้คัดค้านโดยพิจารณาแบ่งผลประโยชน์ตอบแทนด้วยการคํานึงถึงความสุจริตยุติธรรมและปกติประเพณีตามมาตรา ๓๖๘ แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ โดยไม่ได้พิจารณาถึงความสมเหตุสมผลและเป็นธรรมต่อผู้รับใบอนุญาตและความเท่าเทียมกันระหว่างผู้ขอใช้หรือขอเชื่อมต่อโครงข่ายโทรคมนาคมทุกราย จึงเป็นการพิจารณาที่ไม่สอดคล้องกับบทบัญญัติ ของรัฐธรรมนูญและบทบัญญัติแห่งกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ในขณะที่มีคําชี้ขาด การยอมรับหรือบังคับตามคําชี้ขาดดังกล่าวจึงเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน ศาลมีอำนาจเพิกถอนคำชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการดังกล่าวได้ (คำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ. ๑๒๕๙-๑๒๖๐/๒๕๕๙ ) 

          การระงับข้อพิพาทโดยวิธีอนุญาโตตุลาการ จะยุติเมื่อคณะอนุญาโตตุลาการ ตัดสินชี้ขาดข้อพิพาทตามหลักการที่กฎหมายกําหนด โดยกฎหมายที่คณะอนุญาโตตุลาการเลือกนํามาใช้ในการตัดสินนั้น จะต้องวินิจฉัยจากเนื้อหาของเรื่องโดยการพิจารณาว่าข้อพิพาทเป็นเรื่องใดแล้วจึงนํากฎหมายที่เกี่ยวกับเรื่องนั้นมาใช้บังคับ ดังนั้น หากปรากฏแก่ศาลว่า คณะอนุญาโตตุลาการได้วินิจฉัยชี้ขาดข้อพิพาทตามกฎหมายว่าด้วยอนุญาโตตุลาการประกอบกับบทบัญญัติตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์อันเป็นกฎหมายไทย แล้วเห็นว่าจํานวนเงินค่าปรับที่ผู้คัดค้านหักค่าจ้างของผู้ร้องไว้ เป็นค่าปรับเป็นจํานวนที่สูงเกินส่วนจึงวินิจฉัยให้ลดค่าปรับดังกล่าวนั้น เป็นการวินิจฉัยชี้ขาดที่อยู่ในขอบเขตแห่งข้อตกลงในการเสนอข้อพิพาทต่อคณะอนุญาโตตุลาการ ศาลจึงไม่จําต้องเพิกถอนคําชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการดังกล่าว (คําพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ.๔๐๙-๑.๔๑๐/๒๕๕๑)
เมื่อผู้จะถูกบังคับตามคําชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการมิได้พิสูจน์ให้ศาลเห็นว่า มีกรณีที่สามารถทําคําสั่งปฏิเสธไม่รับบังคับตามคําชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการ ตามมาตรา ๔๓ และมาตรา ๔๔ แห่งพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. ๒๕๔๕ ศาลย่อมมีอํานาจออกคําบังคับเพื่อให้ปฏิบัติตามคําชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการได้ (คําพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ. ๘๘๗/๒๕๕๒)
ในกรณีที่คู่พิพาทฝ่ายที่ขอให้เพิกถอนคําชี้ขาดสามารถพิสูจน์ได้ว่าคณะ อนุญาโตตุลาการวินิจฉัยข้อพิพาทโดยไม่อยู่ในขอบเขตของสัญญาอนุญาโตตุลาการ หรือวินิจฉัยเกินขอบเขตแห่งข้อตกลงในการเสนอข้อพิพาทต่อคณะอนุญาโตตุลาการ ศาลย่อมมีคําบังคับให้เพิกถอนคําชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการนั้นได้ และในกรณีที่ การวินิจฉัยเกินขอบเขตนั้นสามารถแยกออกได้จากคําชี้ขาดส่วนที่วินิจฉัยภายใน ขอบเขตแล้ว ศาลจะเพิกถอนเฉพาะส่วนที่วินิจฉัยเกินขอบเขตแห่งสัญญาอนุญาโตตุลาการ หรือข้อตกลงนั้นก็ได้
          เมื่อมูลเหตุแห่งข้อพิพาทระหว่างหน่วยงานทางปกครองในฐานะผู้ร้องกับเอกชน ผู้รับจ้างในฐานะผู้คัดค้านในชั้นอนุญาโตตุลาการ เกิดจากการที่ผู้คัดค้านต้องเสียค่าใช้จ่าย เพิ่มขึ้นจากงานก่อสร้างตามสัญญา ซึ่งเป็นเรื่องที่เกี่ยวเนื่องกับสัญญาจ้างในส่วน ความรับผิดของผู้ร้องซึ่งเป็นผู้ว่าจ้างต่อผู้คัดค้านซึ่งเป็นผู้รับจ้าง จึงต้องนําสัญญาจ้าง ที่พิพาทมาวินิจฉัย ดังนั้น ข้อพิพาทที่เกิดขึ้นจึงเป็นข้อโต้แย้งระหว่างคู่สัญญาที่เกี่ยวข้อง กับข้อกําหนดแห่งสัญญาหรือเกี่ยวกับการปฏิบัติตามสัญญา การที่คณะอนุญาโตตุลาการ กําหนดประเด็นพิพาทว่า ผู้ร้องมีสิทธิเรียกร้องราคาวัสดุที่เพิ่มขึ้นหรือไม่ แล้ววินิจฉัยให้ ผู้ร้องต้องชําระเงินค่าวัสดุที่เพิ่มขึ้นดังกล่าวให้แก่ผู้คัดค้าน จึงเป็นการวินิจฉัยชี้ขาด ข้อพิพาทซึ่งอยู่ในขอบเขตของสัญญาอนุญาโตตุลาการ และไม่เกินขอบเขตแห่งข้อตกลง ในการเสนอข้อพิพาทต่อคณะอนุญาโตตุลาการแต่อย่างใด (คําพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ. ๗๔๖-๗๔๗/๒๕๕๕) 
          ข้อสัญญาอนุญาโตตุลาการเป็นข้อสัญญาแยกต่างหากจากสัญญาหลัก ทั้งนี้ ตามมาตรา ๒๔ แห่งพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. ๒๕๕๕ ดังนั้น สัญญาหลักจะเป็นโมฆะหรือไม่สมบูรณ์หรือไม่ จึงย่อมไม่กระทบกระเทือนถึงข้อสัญญาอนุญาโตตุลาการ คําวินิจฉัยของคณะอนุญาโตตุลาการที่วินิจฉัยประเด็นพิพาทภายใต้ขอบเขตอํานาจของตน จึงเป็นคําวินิจฉัยที่ชอบและไม่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดี ของประชาชน
          ส่วนการที่ผู้ร้องมีคําขอให้คณะอนุญาโตตุลาการชี้ขาดให้ผู้คัดค้านชําระเงิน ค่าจ้าง ค่าเสียหาย รวมดอกเบี้ย และคืนหนังสือค้ำประกันพร้อมชําระค่าธรรมเนียมแทน ผู้ร้องนั้น เมื่อคณะอนุญาโตตุลาการรับฟังข้อเท็จจริงเป็นที่ยุติแล้วว่าผู้ร้องได้ส่งมอบงวดงานตามสัญญาแก่ผู้คัดค้านแล้ว แต่ผู้คัดค้านไม่จ่ายค่างวดงานให้แก่ผู้ร้อง ผู้คัดค้านจึงตกเป็นฝ่ายผิดสัญญาและต้องรับผิดใช้ค่างวดงานตามสัญญาดังกล่าวให้แก่ผู้ร้อง กรณีเป็นการที่คณะอนุญาโตตุลาการระบุเหตุผลแห่งการวินิจฉัยข้อเรียกร้องไว้โดยชัดแจ้ง และเป็นการวินิจฉัยชี้ขาดข้อพิพาทที่อยู่ในขอบเขตของสัญญาอนุญาโตตุลาการ รวมทั้งไม่เกินคําขอของคู่พิพาทแล้ว (คําพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ.๔๘๗-๔๘๘/๒๕๕๗)
          เมื่อพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. ๒๕๕๕ กําหนดให้คําชี้ขาดของคณะ อนุญาโตตุลาการมีผลผูกพันคู่พิพาท โดยหากมีการร้องขอต่อศาล ศาลย่อมต้องบังคับ ตามคําชี้ขาดนั้นโดยไม่อาจทําคําสั่งปฏิเสธการขอบังคับตามคําชี้ขาดดังกล่าวได้ เว้นแต่ ผู้ซึ่งจะถูกบังคับตามคําชี้ขาดพิสูจน์ได้ว่าคําชี้ขาดนั้นเข้าลักษณะกรณีใดกรณีหนึ่ง ตามมาตรา ๔๓ แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าวหรือกรณีปรากฏต่อศาลว่าคําชี้ขาดนั้นเกี่ยวกับ ข้อพิพาทที่ไม่สามารถจะระงับโดยการอนุญาโตตุลาการได้ตามกฎหมาย หรือการบังคับ ตามคําชี้ขาดนั้นจะเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน ตามมาตรา ๔๔ แห่งพระราชบัญญัติเดียวกัน ดังนั้น เมื่อปรากฏว่าคําชี้ขาดของ คณะอนุญาโตตุลาการเป็นการชี้ขาดข้อพิพาทเกี่ยวกับกําหนดเวลาแล้วเสร็จตามสัญญา สิทธิของผู้ว่าจ้างในการบอกเลิกสัญญา และสิทธิในการเรียกค่าปรับตามสัญญา อันเป็น การวินิจฉัยชี้ขาดข้อพิพาทที่อยู่ในขอบเขตของสัญญาอนุญาโตตุลาการ และไม่เข้ากรณีใด กรณีหนึ่งตามมาตรา ๔๓ แห่งพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการฯ รวมทั้งไม่ปรากฏว่า การบังคับตามคําชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการดังกล่าวจะเป็นการฝ่าฝืนต่อ บทกฎหมาย หรือกระทบกระเทือนถึงความมั่นคงของรัฐ เศรษฐกิจของประเทศ หรือ กระทบต่อความสงบสุขในสังคม กรณีจึงไม่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดี ของประชาชน ชอบที่ศาลจะมีคําบังคับตามคําชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการดังกล่าว               
(คําพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ. ๑๑๒๗/๒๕๕๘)
            ข้อพิพาทตามสัญญาจ้างก่อสร้างทางลอดจุดตัดแยกทางหลวงของกรมทางหลวงกรณีที่สัญญาจ้างก่อสร้างเป็นสัญญาแบบปรับราคาได้ (ค่า K) ซึ่งมีข้อกำหนดให้การคานวณค่างานเพิ่มหรือค่างานลดลงจะคำนวณได้เมื่อทราบดัชนีราคาวัสดุก่อสร้างซึ่งนามาคานวณหาค่า K ของเดือนที่ส่งมอบงานในเดือนนั้น ๆ เป็นที่แน่นอนแล้ว ต่อมา เมื่อมีเหตุให้ผู้คัดค้านซึ่งเป็นผู้ว่าจ้างบอกเลิกสัญญาจ้างก่อสร้างกับผู้ร้องซึ่งเป็นผู้รับจ้าง กรณีจึงไม่ตัดสิทธิของผู้ร้องในการนำข้อพิพาทเข้าสู่การชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการเพื่อให้กาหนดจานวนเงินค่าจ้างให้เป็นจานวนที่แน่นอนก่อน และเมื่อปรากฏว่าผู้ร้องได้ทำสัญญาโอนสิทธิเรียกร้องการรับเงินตามสัญญาให้กับธนาคารผู้ค้ำประกัน รวมทั้งได้บอกกล่าวถึงการโอนสิทธิเรียกร้องดังกล่าวให้แก่ผู้คัดค้านทราบแล้ว เมื่อคำวินิจฉัยของคณะอนุญาโตตุลาการที่ชี้ขาดให้ผู้คัดค้านจ่ายเงินค่าจ้างพร้อมดอกเบี้ยให้แก่ผู้ร้องไม่มีลักษณะอย่างหนึ่งอย่างใด   อันเป็นข้อที่ไม่สามารถระงับโดยการอนุญาโตตุลาการได้ตามกฎหมาย หรือ ถ้าการบังคับตามคำชี้ขาดนั้นจะเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน         ศาลจึงไม่อาจทำคำปฏิเสธการขอบังคับตามคำชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการได้      ทั้งนี้ คำวินิจฉัยของคณะอนุญาโตตุลาการนี้ไม่กระทบต่อหนังสือโอนสิทธิเรียกร้องระหว่างผู้โอนกับผู้รับโอน โดยสิทธิเรียกร้องตามสัญญาอนุญาโตตุลาการใน   คดีนี้ย่อมผูกพันผู้รับโอนด้วย (คำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ.๓๒๑-๓๒๒/๒๕๖๐)
              เมื่อคำชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการตามสัญญาจ้างก่อสร้างอาคารเรียนที่พิพาท เป็นการชี้ขาดข้อพิพาทเกี่ยวกับสิทธิของผู้ว่าจ้างในการบอกเลิกสัญญาและสิทธิในการเรียกค่าปรับของผู้ว่าจ้าง รวมถึงสิทธิของผู้ว่าจ้างภายหลังการบอกเลิกสัญญา โดยไม่ปรากฏว่ามีเหตุกรณีใดกรณีหนึ่งตามมาตรา ๔๓ แห่งพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. ๒๕๔๕ ที่ศาลจะมีอำนาจสั่งปฏิเสธการขอบังคับตามคำชี้ขาดดังกล่าวได้ อีกทั้งไม่ปรากฏว่า การบังคับตามคำชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการข้างต้นจะเป็นการฝ่าฝืนต่อบทกฎหมายหรือกระทบกระเทือนถึงความมั่นคงแห่งรัฐ เศรษฐกิจของประเทศ หรือกระทบต่อความสงบสุขในสังคม อันจะเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชนตามมาตรา ๔๔ แห่งพระราชบัญญัติเดียวกัน ดังนั้น คำวินิจฉัยชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการในคดีนี้จึงไม่อยู่ในหลักเกณฑ์ที่ศาลจะมีคำาสั่งปฏิเสธไม่รับบังคับตามคำชี้ขาดดังกล่าวได้ พิพากษาให้บังคับตามคำชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการ (คำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ.๕๕๘/๒๕๖๐)
            นอกจากนี้   เมื่อในกรณีที่คณะอนุญาโตตุลาการต้องชี้ขาดข้อพิพาทเกี่ยวกับสัญญาทางปกครองตามกฎหมายไทยนั้น    คณะอนุญาโตตุลาการต้องมีคำชี้ขาดตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ในการพิจารณาเกี่ยวกับจำนวนเบี้ยปรับหรือค่าปรับที่ผู้คัดค้านต้องรับผิดต่อผู้ร้องกรณีส่งมอบงานล่าช้า คณะอนุญาโตตุลาการจึงนำมาตรา ๓๘๓ วรรคหนึ่ง แห่งประมวลกฎหมายดังกล่าว มาใช้บังคับได้ โดยหากเบี้ยปรับหรือค่าปรับที่ริบนั้นสูงเกินส่วน คณะอนุญาโตตุลาการก็มีอำนาจลดเบี้ยปรับหรือค่าปรับนั้นลงเป็นจำนวนที่เห็นสมควรได้โดยที่ผู้คัดค้านมิพักต้องมีคำขอให้คณะอนุญาโตตุลาการลดเบี้ยปรับหรือค่าปรับดังกล่าวแต่อย่างใด ดังนั้น การที่คณะอนุญาโตตุลาการวินิจฉัยว่า ค่าปรับที่ผู้ร้องเรียกจากผู้คัดค้านสูงเกินส่วน ประกอบกับค่าเสียหายบางส่วนในเนื้องานผู้ร้องได้รับไปแล้ว จึงให้ลดค่าปรับลง กรณีมิใช่คำชี้ขาดวินิจฉัยข้อพิพาทซึ่งไม่อยู่ในขอบเขตของสัญญาอนุญาโตตุลาการหรือคำชี้ขาดวินิจฉัยเกินขอบเขตแห่งข้อตกลงในการเสนอข้อพิพาทต่อคณะอนุญาโตตุลาการตามมาตรา ๔๐ วรรคสาม (๑) (ง) แห่งพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการฯส่วนการที่คณะอนุญาโตตุลาการเห็นว่า จากพยานเอกสารมีการตั้งเรื่องแจ้งสงวนสิทธิ์และเรียกค่าปรับตามสัญญา และมีการคืนหนังสือสัญญาค้ำประกัน อันเป็นการแสดงให้เห็นว่าผู้ร้องและผู้คัดค้านพ้นความผูกพันตามสัญญาต่อกันแล้ว คำวินิจฉัยในส่วนนี้ของคณะอนุญาโตตุลาการจึงมีลักษณะเป็นการวินิจฉัยชี้ขาดปัญหา
ข้อเท็จจริงที่คู่พิพาทโต้แย้งกัน อันเป็นดุลพินิจของคณะอนุญาโตตุลาการที่จะรับฟังและชั่งน้ำหนักพยานหลักฐานที่คู่พิพาทยกขึ้นเพื่อสนับสนุนข้ออ้างข้อต่อสู้ของตน จึงมิใช่ การรับฟังข้อเท็จจริงนอกเหนือจากพยานหลักฐานในสำนวนหรือนอกเหนือข้อต่อสู้แห่งคดีแต่อย่างใด
ดังนั้น เมื่อคำชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการมิใช่คำชี้ขาดวินิจฉัยข้อพิพาทซึ่งไม่อยู่ในขอบเขตของสัญญาอนุญาโตตุลาการหรือคำชี้ขาดวินิจฉัยเกินขอบเขตแห่งข้อตกลงในการเสนอข้อพิพาทต่อคณะอนุญาโตตุลาการ และไม่ปรากฏว่าการยอมรับหรือการบังคับตามคำชี้ขาดนั้นจะเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน อีกทั้ง คำชี้ขาดดังกล่าวเป็นคำชี้ขาดที่เกี่ยวกับข้อพิพาทในสัญญาจ้างทำของซึ่งสามารถจะระงับโดยการอนุญาโตตุลาการได้ตามกฎหมาย ไม่มีเหตุที่ศาลจะมีคำสั่งปฏิเสธไม่รับบังคับตามคำชี้ขาดได้ตามมาตรา ๔๓ (๔) และมาตรา ๔๔ แห่งพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการฯ คำชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการดังกล่าว จึงผูกพันคู่พิพาท และชอบที่ศาลจะบังคับให้ได้ตามมาตรา ๔๑ แห่งพระราชบัญญัติเดียวกัน (คำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ.๓๐๗/๒๕๖๑)
           ตามกฎหมายว่าด้วยอนุญาโตตุลาการหรือกฎหมายอื่นแม้จะไม่ได้มีบทบัญญัติกำหนดระยะเวลาหรืออายุความในการเสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการเอาไว้ก็ตาม แต่โดยที่การมอบข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการให้พิจารณา เป็นการแสดงออกซึ่งการใช้สิทธิเรียกร้องอย่างหนึ่ง จึงต้องกระทำภายในอายุความ โดยมีหลักว่าข้อพิพาทใดที่อาจเสนอเป็นคดีต่อศาลได้ภายในอายุความการฟ้องคดี ข้อพิพาทนั้นก็สามารถเสนอต่ออนุญาโตตุลาการได้ภายในกำหนดระยะเวลาเดียวกัน ดังนั้น เมื่อตามสัญญาสัมปทานระหว่างคู่พิพาทอันเป็นสัญญาทางปกครอง ไม่ได้กำหนดเรื่องระยะเวลาการเสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการเอาไว้โดยเฉพาะ การเสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการจึงกระทำได้ภายในกำหนดอายุความการฟ้องคดีต่อศาลปกครอง โดยกรณีที่ข้อพิพาทเกิดขึ้นก่อนที่ศาลปกครองจะเปิดทำการ การนับอายุความการฟ้องคดีพึงเริ่มนับตั้งแต่วันที่ศาลปกครองเปิดทำการ คือ วันที่ ๙ มีนาคม ๒๕๔๔ และต้องนับอายุความตามบทบัญญัติที่ใช้บังคับในขณะที่ทำการพิจารณาคดี กล่าวคือ ภายในห้าปีนับแต่วันรู้หรือควรรู้ถึงเหตุแห่งการฟ้องคดี แต่ไม่เกินสิบปีนับแต่วันที่มีเหตุแห่งการฟ้องคดี ตามมาตรา ๕๑ แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองฯ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติฯ (ฉบับที่ ๕) พ.ศ. ๒๕๕๑ ดังนั้น เมื่อผู้คัดค้านยื่นคำเสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการภายในกำหนดระยะเวลาห้าปีนับแต่วันที่มีข้อโต้แย้งเกี่ยวกับสัญญาดังกล่าว กรณีจึงเป็นข้อพิพาทที่เสนอต่ออนุญาโตตุลาการภายในกำหนดระยะเวลาโดยชอบแล้ว
            โดยที่การระงับข้อพิพาทโดยวิธีการทางอนุญาโตตุลาการ เป็นวิธีการระงับข้อพิพาทที่เกิดจากความสมัครใจและความประสงค์ร่วมกันของคู่พิพาท กฎหมายจึงจำกัดให้มีเพียงกรณีที่จะเสนอเรื่องต่อศาลเพื่อขอให้เพิกถอนหรือบังคับตามคำชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการ และจำกัดเหตุที่ให้อำนาจศาลควบคุมตรวจสอบคำชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการเอาไว้อย่างเจาะจงและแจ้งชัด มิใช่จะให้ศาลทบทวนหรือเปลี่ยนแปลงแก้ไขให้เป็นเช่นใดก็ได้เช่นในคดีที่ฟ้องต่อศาลตามปกติ ซึ่งการที่ศาลจะเพิกถอนคำชี้ขาดหรือปฏิเสธไม่บังคับตามคำชี้ขาด หรือการที่ศาลสูงจะทบทวนคำชี้ขาดหรือคำพิพากษาของศาลชั้นต้นได้นั้น ต้องปรากฏว่าการยอมรับหรือบังคับตามคำชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการ จะเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน ตามมาตรา ๔๐ วรรคสาม (๒) (ข) แห่งพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. ๒๕๔๕
            สำหรับประเด็นว่า สัญญาสัมปทานเลิกกันโดยปริยายหรือโดยข้อกฎหมายหรือไม่ รวมทั้งผู้ร้องและผู้คัดค้านจะกลับคืนสู่ฐานะเดิมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๓๙๑๓หรือไม่ เพียงใด นั้น เห็นว่า ในสัญญาทางปกครองนั้น รัฐในฐานะผู้รับผิดชอบการจัดทำบริการสาธารณะ ย่อมมีอำนาจในการตัดสินใจเพียงฝ่ายเดียวให้สัญญาเป็นอันเลิกกันเมื่อมีเหตุผลความจำเป็นเกี่ยวกับประโยชน์ส่วนรวมหรือการบริการสาธารณะ โดยมีผลให้สัญญาเลิกกันได้โดยไม่ต้องเสนอเรื่องต่อศาลเพื่อตัดสินให้สัญญาเป็นอันเลิกกัน ทั้งนี้ อำนาจการตัดสินใจบอกเลิกสัญญาฝ่ายเดียวดังกล่าวมีผลเฉพาะการให้สัญญาเป็นอันเลิกกันเท่านั้น กรณีมิได้หมายความว่า การเลิกสัญญานั้นจะถือเป็นการชอบด้วยกฎหมาย หรือฝ่ายปกครองไม่ต้องรับผิดชอบใด ๆ จากการเลิกสัญญา ซึ่งความรับผิดชอบของคู่สัญญาฝ่ายใดจะมีอยู่อย่างไรยังคงต้องพิจารณาต่อไปตามข้อเท็จจริงแต่ละกรณี อย่างไรก็ดี หากเป็นสัญญาทางปกครองที่มีความสำคัญมาก เช่น ในกรณีที่เป็นสัญญาสัมปทาน การจะให้ฝ่ายปกครองมีอำนาจบอกเลิกสัญญาได้เองฝ่ายเดียวดังกรณีสัญญาทางปกครองทั่ว ๆ ไป อาจเสี่ยงต่อการทำให้เกิดผลเสียหายอย่างร้ายแรงต่อการจัดทำบริการสาธารณะหรือประโยชน์ส่วนรวม หรือเกิดผลเสียหายอย่างร้ายแรงต่อคู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งได้ ฝ่ายปกครองจึงไม่มีอำนาจตัดสินใจแต่เพียงฝ่ายเดียวให้สัญญาเป็นอันเลิกกันได้ แต่ต้องร้องขอหรือเสนอเรื่องต่อศาลเพื่อวินิจฉัยให้สัญญาเป็นอันเลิกกัน
            ดังนั้น      เมื่อสัญญาพิพาทในคดีนี้มีลักษณะเป็นสัญญาสัมปทาน การแจ้งบอกเลิกสัญญาโดยฝ่ายปกครองเพียงฝ่ายเดียว จึงยังไม่มีผลทางกฎหมายให้สัญญาเป็นอันเลิกกันได้เองในทันที แต่การที่ปรากฏข้อเท็จจริงว่า ผู้ร้องได้มีหนังสือแจ้งมติคณะรัฐมนตรีที่บอกเลิกสัญญาต่อผู้คัดค้าน และได้มีหนังสือแจ้งยืนยันเจตนาที่ไม่ประสงค์จะมีข้อผูกพันตามสัญญาอีกต่อไป อันถือว่าเป็นกรณีที่ผู้ร้องได้แสดงเจตนาเลิกสัญญาอย่างแจ้งชัดแล้ว เมื่อต่อมา ผู้คัดค้านได้ยินยอมขนย้ายคนและเครื่องมือออกจากพื้นที่ รวมทั้งไม่ได้เข้าไปดำเนินการใด ๆ ในพื้นที่อีกต่อไป อันเป็นการแสดงออกซึ่งการตกลงให้สัญญาเป็นอันเลิกกัน สัญญาจึงเป็นอันเลิกกัน คู่สัญญาแต่ละฝ่ายจำต้องให้อีกฝ่ายหนึ่งได้กลับคืนสู่ฐานะดังที่เป็นอยู่เดิม คำชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการที่เห็นว่า สัญญาเป็นอันเลิกกันและให้คู่สัญญากลับคืนสู่ฐานะเดิมดังที่เป็นอยู่เดิม จึงไม่ได้ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชนดังนั้น เมื่อประเด็นข้อโต้แย้งของผู้ร้องเพื่อขอให้ศาลเพิกถอนคำชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการมีลักษณะเป็นการโต้แย้งดุลพินิจในการพิจารณาข้อเท็จจริงและการปรับใช้กฎหมายรวมทั้งข้อสัญญาของคณะอนุญาโตตุลาการซึ่งเป็นเรื่องระหว่างคู่สัญญา ไม่ได้มีลักษณะเป็นเรื่องเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน จึงไม่มีเหตุที่กฎหมายกำหนดให้อำนาจศาลในการเพิกถอนคำชี้ขาดของคณะอนุญาโตตุลาการดังกล่าว (คำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ.๒๒๑-๒๒๓/๒๕๖๒)